Osmanlı’da Ağaç Terbiyesi

A horozontal image of a small pine tree seedling showing the root formation being held in hand on a background of tiny planted growing trees

Osmanlı’nın ekonomik gücü onun sanatına da yansıdı ve ahşabı inşa ettirdikleri muazzam yapılarda olsun gündelik hayatta dekoratif amaçla olsun sıklıkla kullandı.

Bugün Anadolu’nun çeşitli yerlerinde asırların eskitemediği harikulade ahşap eserler görürüz. Kimi ilde bir cami (Eşrefoğlu ve Alaeddin camii gibi) kimi ilde han/hamamlar(İnebay, Kayhan, Davut Paşa hamamları gibi) kimisin de daha değişik eserler (Abdülmecid’in Saltanat Kayığı, Abdülhamid’in Çalışma Masası, Bursa Ulu Camii Minberi) kimisinde de mükemmel evler.

Evler; içinde yaşayan insana, ev sahibinin imkânlarına, zevklerine ve kullanım alanlarına göre şekillenmiştir. Her biri birbirinden güzel bu evlerin yanından geçip gideriz de koca çınar gibi yıllara nasıl meydan okuduğunu, nasıl ayakta kaldığını hiç düşünmeyiz.

Ata yadigârı bu eserenlerin altında; bugün bizim, “mektepsiz/medresesiz” diyerek hafife aldığımız mahir ustaların emekleri yatıyor.

Oysa son derece ileri teknolojiyle yaptığımız günümüz eserleri birkaç yıl aradan geçmeden sağından solundan dökülmeye başlamaktadır.

Mimarlık fakültesinden kapı gibi diploma alıp da bir kümes yapamamalarına rağmen bu alaylı ustalar nasıl oluyor da asra meydan okuyan eserler ortaya koyuyorlar.

Bunun sırrı gelenekte saklı. Osmanlı mimari geleneğine göre bu ustalar bir yıl “Taşçı” nın yanına veriliyor. Sonra bir o kadar da “Dülger” in yanında çalışıyor. “Camcı”, “metalci”, derken bir sürü usta ve diyar gezip pişip tecrübe kazandıktan sonra ancak 50 yaşına gelince mimar oluyorlar. Selimiye’nin dahi mimarı Koca Sinan da bu aşamalardan geçerek mimar olmuştur.

Ahşap malzeme Anadolu’da binlerce yıllık bir geçmişe sahip olsa da en güzel örneklerini şüphesiz ki Osmanlı Devleti döneminde vermiştir.

“ Diğer tüm malzemelerden daha çok özen ve sabır isteyen ahşap zanaatkârlarına neccar dendi ve bu zanaatkârlar teknik-işlenişe göre ceviz, elma, gül, armut, meşe, sedir ve abanoz gibi ağaçları kullandılar.”

Ağaç terbiyesi nasıl olur?

Başına geçip ‘Ney’ icra ederek mi?  Türk Pop musikisi!!! dinleterek mi? Yoksa bahçıvan edasıyla belleme, sürme çapa işlemlerinden sonra gübresini atıp güneşin batışını seyrettirerek mi?

Hayır değil. “Osmanlı da ağaç terbiyesi” nasıl olur muş bir bakalım.

‘’Sert ağaç ay karanlığında kesilecek. Ay karanlığında, dolunayda ağaç kendini sıkar, kesildiğinde de o sıkılıkta kalır. Aylardan Kasım ve dolunay olacak. Çünkü Kasım ayı ağacın topraktan gelen suyunun çekilme zamanıdır.

Altı ay önceden ağacın tepesi kesilmeli, büyüme olmasın, öz yürüsün diye. Ağaç kesildikten sonra hemen, toprakla temasını kesmek için takoza alınacak. 1,5 ay böyle kalacak. Gövdedeki su kabukla gövde arasına girecek, o zaman soyulacak. Sonra tomruk istenilen ebatta kesilecek, şelaleye atılacak. Çünkü ağaç şelalede döndükçe kendi bedeninin suyunu atacaktır. Ağaç şelalede 1 yıl kaldıktan sonra, gölgede, kaba toprak üzerinde yerden 50 cm kadar yükseklikte olmak üzere ızgara yapılacak. Her sabah süzgeçle bol bol sulanacak. O kaba topraktan çıkan buğu ağacın rutubetini alacaktır. Ondan sonra yıllanmış koyun gübresine gömülecek; üzeri hava almayacak şekilde tamamen kapatılacak. O gübre içinde 2 sene durduktan sonra bademyağı, zeytinyağı ya da başka bir karışım gibi güzel koku ve dayanıklılık veren maddelerle kullanılmaya hazır olacak.’’[1]

Tarihte ahşap malzemeye böylesi özen gösterilmesi onun ruhunun sanata yansımasını ve paha biçilemeyecek sanat eserlerin ortaya çıkmasını sağladı.

Yüz yıllara meydan okuyarak ayakta kalabilmiş ahşap yapılar ne yazık ki bugünün Türkiye’sinde kıymet görmüyor. Batı ise bunu yeniden keşfediyor.

[1] (Refik, 2007)

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s